Ogólnopolski program dla budynków wielorodzinnych „Ciepłe Mieszkanie”

Wielorodzinne budynki mieszkalne, które zostały oddane do użytkowania kilkadziesiąt lat temu, charakteryzują się wyższym poziomem zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) niż budynki nowe. Wynika to ze stosowanych wówczas rozwiązań technicznych, które nie uwzględniały odpowiedniej izolacyjności cieplnej przegród budowlanych budynków. W wyniku eksploatacji wiele istniejących budynków jest w złym stanie technicznym i wymaga kapitalnych remontów. Nadmierna utrata ciepła w budynku, spowodowana m.in. brakiem izolacji termicznej, brakiem szczelności w warstwie ocieplenia budynku czy występowaniem miejsc w ścianach, stropach lub dachu, w których następuje wzmożona ucieczka ciepła (tzw. mostki termiczne), prowadzi do wzrostu zużycia energii wykorzystywanej do ogrzania budynku.

WYKRES 1. MEDIANA WARTOŚCI WSKAŹNIKA ROCZNEGO ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ PIERWOTNĄ (EP) BUDYNKÓW MIESZKALNYCH W ZALEŻNOŚCI OD PRZEZNACZENIA BUDYNKU ORAZ ROKU ODDANIA DO UŻYTKOWANIA [KWH/(MKW. ROK)]

źródło: „Długoterminowa strategia renowacji. Wspieranie renowacji krajowego zasobu budowlanego”. Załącznik do uchwały nr 23/2022 Rady Ministrów z dnia 9 lutego 2022 r.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) 39,3% budynków mieszkalnych wielomieszkaniowych wymaga przeprowadzenia termomodernizacji w celu doprowadzenia stanu technicznego do współczesnych standardów energetycznych, w tym dla 9,4% budynków termomodernizacja jest realizowana lub planowana w kolejnych latach, a dla 29,9% nie jest planowana. Oznacza to, że na prace termomodernizacyjne oczekuje ok. 210 tys. budynków mieszkalnych wielomieszkaniowych. W celu poprawy energochłonności budynków wielorodzinnych niezbędne jest podjęcie działań prowadzących do ograniczenia strat ciepła, a następnie wymiany przestarzałego źródła ciepła, co pozwoli na prawidłowe dopasowanie mocy nowego urządzenia do potrzeb zmodernizowanego budynku. W Polsce dostępne są programy wspófinansowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), w ramach których, możliwe jest uzyskanie dofinansowania do inwestycji związanych z termomodernizacją budynków jednorodzinnych, np. poprzez wymianę pieca grzewczego lub starej stolarki okiennej. Dotychczas większość programów, m.in. „Czyste Powietrze” oraz „Moje Ciepło” dedykowanych było wyłącznie właścicielom domów jednorodzinnych. Tym razem NFOŚiGW zapowiedział uruchomienie w I połowie 2022 roku ogólnopolskiego programu dla budynków mieszkalnych wielorodzinnych „Ciepłe Mieszkanie”. Celem programu jest wspieranie wymiany źródeł ciepła oraz termomodernizacja lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach wielorodzinnych, takich jak bloki i kamienice, aby doprowadzić do poprawy ich efektywności energetycznej. Program „Ciepłe Mieszkanie” będzie wspierał działania wysokonakładowe, takie jak:

• likwidację indywidualnych, nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe (np. starych pieców węglowych) w lokalach mieszkalnych oraz zastosowanie kotłów gazowych, ogrzewania elektrycznego, pomp ciepła lub podłączenia lokali do wspólnego efektywnego źródła ciepła (np. sieci ciepłowniczej);
• wykonanie nowej instalacji centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej;
• wymianę stolarki okienno-drzwiowej;
• montaż wydajnej wentylacji mechanicznej.

W ramach dotacji możliwe będzie uzyskanie środków także na pokrycie kosztów przygotowania dokumentacji projektowej. Ze wstępnych założeń wynika, że dostępne będą dwa poziomy dofinansowania. Pierwszy poziom (podstawowy) będzie obejmował wymianę pieca, a jego wysokość wyniesie maksymalnie 13 000 zł. Drugi poziom (rozszerzony) będzie obejmował swoim zakresem środki na termomodernizację, a kwota możliwej do uzyskania dotacji wyniesie maksymalnie 26 000 zł. Kwoty dotacji podano w przeliczeniu na jeden lokal mieszkalny znajdujący się w budynku mieszkalnym wielorodzinnym. Dokładną wysokość dofinansowania poznamy jednak już po uruchomieniu programu, ponieważ będzie ona zależeć od budżetu, jaki otrzyma na jego realizację NFOŚiGW. W pierwszym etapie dofinansowanie będzie dostępne dla właścicieli lokali mieszkalnych w budynkach wielolokalowych. Kolejnym etapem będzie wsparcie finansowe w zakresie termomodernizacji wspólnot mieszkaniowych.

Efektem podjętych działań termomodernizacyjnych ma być zmniejszenie wartości wskaźnika nieodnawialnej energii pierwotnej (EP), a co za tym idzie – poprawa standardu cieplnego budynku. Badania pokazują, że średnia wartość wskaźnika EP budynku przed termomodernizacją wynosiła 226,49 kWh/(m2 rok), a po przeprowadzeniu prac termomodernizacyjnych wartość tego wskaźnika spadała średnio o 37,3%, do poziomu 142,1 kWh/(m2 rok).

TABELA 1. ŚREDNIE WARTOŚCI WSKAŹNIKÓW EP W BUDYNKACH PODDANYCH TERMOMODERNIZACJI W LATACH 2010 – 2016 PRZED I PO TERMOMODERNIZACJI ORAZ UZYSKANE OSZCZĘDNOŚCI

źródło: Opracowanie metodologii i przeprowadzenie badania skali działań termomodernizacyjnych budynków mieszkalnych wielomieszkaniowych w celu poprawy ich energochłonności oraz ocena potrzeb i planowanych działań w tym kierunku, GUS

Dodatkową korzyścią z przeprowadzenia termomodernizacji będą zmniejszone koszty ogrzewania budynków (oszczędność na poziomie 15,87%) oraz oszczędności zużycia energii na potrzeby ogrzewania ciepłej wody użytkowej (oszczędność na poziomie 3,85%).

WYKRES 2. ZMIANY KOSZTÓW UŻYTKOWANIA BUDYNKÓW ZWIĄZANE Z ZUŻYCIEM ENERGII

źródło: GUS

W 2021 roku NFOŚiGW rozpoczął pilotaż programu „Ciepłe Mieszkanie”, który miał pomóc w przygotowaniu jego ostatecznego kształtu oraz w oszacowaniu zapotrzebowania na dopłaty do inwestycji objętych programem. Pilotaż programu odbywał się w trzech lokalizacjach:

• w województwie dolnośląskim – budżet przeznaczony na inwestycje w termomodernizacje wynosił 10 mln zł;
• w województwie zachodniopomorskim – z budżetem w wysokości 20 mln zł;
• w Pszczynie, w województwie na Śląskim – budżet w wysokości 6 mln zł.

W województwie zachodniopomorskim program pilotażowy cieszył się największym zainteresowaniem – tylko do końca listopada złożono 792 wnioski o dofinansowanie na łączną kwotę 11 380 746 zł, natomiast w województwie dolnośląskim złożono 409 wniosków na kwotę 8 184 915 zł, z kolei w najbardziej zanieczyszczonej gminie w Polsce, tj. w Pszczynie, złożono zaledwie 19 wniosków o dotację, na łączną kwotę 168 636 zł. Obecnie złożone wnioski podlegają ocenie, a doświadczenia zebrane przy realizacji programów pilotażowych będą podstawą do uruchomienia programu ogólnopolskiego oraz ustalenia jego szczegółów. Program “Ciepłe Mieszkanie” będzie realizowany przez NFOŚiGW przy udziale wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, które będą prowadziły nabór dla gmin. Następnie jednostki samorządowe po otrzymaniu dofinansowania przeprowadzą nabór dla swoich mieszkańców.

Irena Kruczek-Sidło
Koordynator Systemu AMRON