Procent składany – czym jest, jak go obliczyć i czy może wspomóc oszczędzanie?

Według ankiety przeprowadzanej corocznie przez CBOS, w 2022 roku aż 58% badanych Polaków zadeklarowało posiadanie oszczędności, podczas gdy jeszcze w 2007 roku odsetek takich osób wynosił zaledwie 23%. Pomimo zauważalnego wzrostu w liczbie oszczędzających, Polacy wciąż niechętnie inwestują posiadane środki pieniężne, które z czasem tracą na wartości. Nie od dziś wiadomo, że inflacja jest wrogiem oszczędności i prowadzonych inwestycji. Rosnące ceny towarów i usług przekładają się na spadek siły nabywczej posiadanych pieniędzy i zmuszają do szukania sposobów na to, jak zabezpieczyć oszczędności. W ostatnich latach wśród inwestorów zarządzających większym kapitałem szczególnie popularnym sposobem lokowania oszczędności był zakup nieruchomości. Sprzyjały temu niskie stopy procentowe i stosunkowo niedrogie kredyty. Jednak ceny nieruchomości również w relatywnie krótkim okresie znacząco wzrosły, a podwyższane w ostatnich miesiącach stopy procentowe wpłynęły na przyrost wysokości rat kredytów hipotecznych. Tym samym zdolność kredytowa nabywców zmniejszyła się, a liczba nowo udzielanych kredytów spadła. Obecnie zakup nieruchomości wiąże się z posiadaniem jeszcze większych funduszy.

W wyniku oddziaływania inflacji pieniądze trzymane w skarbonce w domu lub na zwykłym koncie osobistym z czasem zmniejszają swoją wartość. Zgodnie z kalkulatorem inflacji Ministerstwa Finansów, 10 tys. zł, które odłożyliśmy w czerwcu 2002 roku 10 lat później miało siłę nabywczą na poziomie 7 528,53 zł, a 20 lat później, w czerwcu 2022 roku, na poziomie zaledwie 5 729,80 zł. Pomimo tego, że środki pieniężne z upływem czasu ulegają erozji, warto zacząć oszczędzać jak najwcześniej z dwóch powodów. Po pierwsze, im wcześniej zaczniemy, tym więcej odłożymy. Po drugie, systematycznie odkładane środki, które jednocześnie są odpowiednio inwestowane, będą z biegiem czasu kumulować się i powiększać nasz kapitał niczym kula śnieżna. Szczególnie sprzyja temu korzystanie z instrumentów finansowych opartych na mechanizmie procentu składanego.

Procent składany można określić jako sposób oprocentowania wkładu pieniężnego, gdzie z biegiem czasu naliczane są odsetki od odsetek. W przypadku depozytów terminowych, takich jak lokaty, odsetki naliczone za dany okres przy użyciu określonej stopy oprocentowania nie są wypłacane jako zysk, ale są doliczane do wkładu kapitału. W ten sposób składają się na większy zarobek, jaki pieniądze wypracują w kolejnym okresie oszczędzania. Oznacza to, że im dłużej oszczędzamy, tym kwotowo zarobek z każdym kolejnym miesiącem, kwartałem czy rokiem jest coraz wyższy. Jest to więc żmudny proces, jednak w dłuższej perspektywie pozwala uzyskać większy przychód niż przy lokacie z oprocentowaniem stałym, gdzie po skapitalizowaniu odsetek na lokacie lub koncie oszczędnościowym są one przelewane na wskazany rachunek bankowy.

Wzór do obliczenia procentu składanego:

Kwota końcowa = kwota początkowa x (1 + wysokość oprocentowana) ^ ilość okresów inwestowania)

Przykładowo, odkładając co miesiąc 300 zł na lokatę terminową oprocentowaną 2% w skali roku, gdzie zyski kapitalizowane są co miesiąc i dopisywane do kapitału, po 10 latach uzbieramy 39,1 tys. zł, gdzie sam wkład to 36 tys. zł, a 3 051,38 zł to zysk. Odkładając tę samą kwotę przez 20 lat na tych samych warunkach uzbieramy już prawie 85 tys. zł, przy czym nasz wkład to 72 tys. zł, a zysk to już 12 965,03 PLN. Z kolei oszczędzając przez 30 lat nasz wkład wyniósłby 108 tys. zł, a zysk 30 946,82 zł, co razem daje sumę 138,9 tys. zł. Dla porównania odkładając dwa razy więcej, czyli 600 zł miesięcznie na lokacie z takim samym oprocentowaniem i kapitalizacją comiesięczną, przez 15 lat uzbieramy 122 159,25 zł z czego 14 159,25 zł to nasz zysk. Zatem w przypadku procentu składanego odkładanie tej samej kwoty (108 tys. zł) w dłuższej perspektywie czasowej jest bardziej opłacalne, ponieważ generuje większy zysk.

Procent składany może być również pomocny w konstruowaniu strategii gry na giełdzie. Mechanizm ten jest wykorzystany w metodzie swing trading, polegającej na kupowaniu i sprzedawaniu tego samego instrumentu z dużą częstotliwością w zależności od jego wahań. W trakcie zarobione środki są reinwestowane, co sprawia, że kapitalizacja następuje na okrągło. Mechanizm procentu składanego wykorzystują również papiery wartościowe, które na bieżąco wypłacają odsetki, takie jak akcje wypłacające dywidendy albo obligacje wypłacające kupony swoim inwestorom. Jednak inwestowanie na giełdzie jest dużo bardziej ryzykowne od lokowania środków na lokatach bankowych i wymagana jest dobra znajomość rynku, zasad inwestowania oraz instrumentów finansowych.

Konstrukcja kredytu hipotecznego również w pewnym stopniu opiera się na procencie składanym, jednak mechanizm działania jest odwrotny – od pierwszego dnia spłaty, odsetki naliczane są od całej kwoty kredytu. W efekcie kredytobiorca oddaje bankowi nawet dwukrotność pożyczonej kwoty. W przeciwieństwie do oszczędzania, gdzie mechanizm procentu składanego rozkręca się z czasem i wysokością kapitału, w przypadku kredytu, spłata ma na celu zatrzymanie tego procesu. Tym samym im krótszy okres spłaty, tym mniejszy koszt takiego kredytu.

Zatem procent składany może być wykorzystywany zarówno przy oszczędzaniu, inwestowaniu oraz pożyczaniu środków finansowych, a skutki działania mechanizmu mogą przynosić korzyść lub nie. Proces oszczędzania jest mozolny, a na jego efekty trzeba zazwyczaj długo czekać. Przy korzystaniu z procentu składanego istotna jest systematyczność i cierpliwość. Ważne jest, aby wytrwale reinwestować środki, nawet gdy stopa zwrotu w pierwszych miesiącach czy latach jest niewielka. Prawdziwa moc poniesionych inwestycji zauważalna jest dopiero po kilku lub kilkunastu latach. W obecnych czasach, przy inflacji sięgającej 15% raczej ciężko będzie uzyskać zysk podnoszący wartość naszych oszczędności do poziomu inflacji bez wysokich nakładów pieniężnych lub obciążenia inwestycji ryzykiem. Jednak możemy zmniejszyć wysokość straty poprzez odpowiednie inwestowanie kapitału np. w instrumenty finansowe proponowane przez banki. Podniesienie stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej NBP daje nadzieję na bardziej sprzyjające warunki dla lokowania i pomnożenia kapitału w bankach.

Marta Polkowska
Starszy Specjalista ds. Eksploatacji i Rozwoju Systemu AMRON
Administrator Danych Systemu SARFiN