Certyfikat PHI – zasady certyfikowania budynków pasywnych

W nowym Projekcie Rekomendacji J dotyczącej zasad gromadzenia i przetwarzania przez banki danych o rynku nieruchomości pojawił się zapis dotyczący certyfikatu PHI. Banki będą miały obowiązek gromadzenia informacji o posiadaniu tego certyfikatu, co według Rekomendacji będzie miało istotny wpływ na wartość nieruchomości. Ten zapis dotyczy certyfikatu potwierdzającego spełnienie przez budynek założeń budownictwa pasywnego.

NA CZYM POLEGA BUDOWNICTWO PASYWNE?

Budynki pasywne są podkategorią budynków zrównoważonych, które dzielą się na energooszczędne, pasywne i zeroenergetyczne. Różnią się one pod względem zapotrzebowania na energię (budynki zeroenrgetyczne są całkowicie samowystarczalne energetycznie), minimalną grubością termoizolacji, rodzajem wentylacji i źródłem ciepła. W budownictwie o największych wymaganiach – pasywnym oraz zeroenergetycznym – stosuje się wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła. Najważniejszą cechą tych budynków jest to, że ciepło pozostaje wewnątrz i nie musi być dostarczane w sposób aktywny. Biorąc za przykład dom mieszkalny, w porównaniu z przeciętnym domem do jego ogrzania potrzeba 1/8 energii cieplnej. Jest to wartość równa nie więcej niż 15kWh/mkw. w skali roku. Energia jest pozyskiwana głównie ze źródeł odnawialnych. Budynek pasywny niezmiennie zachowuje komfortową temperaturę dzięki dobrej izolacji termicznej. W minimalnym stopniu traci ciepło, które generuje z energii słonecznej oraz ciepła wytwarzanego wewnątrz przez przebywających w nim ludzi i zwierząt oraz przez zainstalowane urządzenia AGD, RTV etc. W zimnych lokalizacjach w sezonie zimowym proste systemy grzewcze wystarczą, aby odczuwalna temperatura była komfortowa. Jak podaje Instytut Budownictwa Pasywnego, dla domu pasywnego o przeciętnej powierzchni położonego w Polsce, zapotrzebowanie na paliwo grzewcze w skali roku wynosi około trzy pełne tankowania przeciętnego samochodu. Założenia domu pasywnego są możliwe do osiągnięcia w niemalże każdych warunkach klimatycznych. Największą przeszkodą może okazać się zbyt duże zacienienie w połączeniu z zimnym otoczeniem, które nie pozwala na czerpanie energii słonecznej.

CERTYFIKAT PHI – Passive House, EnerPHit i PHI Low Energy Building

Certyfikat PHI jest dokumentem potwierdzającym zgodność inwestycji z wymogami stawianymi budownictwu pasywnemu. Kryteria certyfikacji zostały opracowane przez Instytut Budownictwa Pasywnego w Darmstadt, który powołuje w poszczególnych krajach akredytowane jednostki. Zadaniem tych jednostek jest przyznawanie certyfikatów zgodnie z procedurą opartą na kryteriach. W Polsce jedyną taką upoważnioną instytucją jest Polski Instytutu Budownictwa Pasywnego i Energii Odnawialnej im. Güntera Schlagowskiego (PIBPiEO).

Certyfikacją PHI mogą być objęte zarówno obiekty mieszkalne, jak i niemieszkalne. Wśród certyfikowanych budynków na świecie, oprócz domów bardzo często biurowce, fabryki, hale sportowe czy szkoły spełniają wymagania stawiane budownictwu pasywnemu.

Otrzymanie certyfikatu PHI jest również możliwe w przypadku modernizacji starszych budynków, chociaż to zadanie jest trudniejsze niż stworzenie budynku pasywnego od zera, kiedy inwestor ma wpływ na wszystkie materiały i technologie zastosowane w obiekcie, a ewentualne błędy mogą być poprawione na etapie projektu przez wyspecjalizowanych certyfikatorów.

Wyróżnia się trzy podstawowe wymagania, jakie musi spełniać budynek, aby mógł otrzymać certyfikat domu pasywnego. Pierwszym z nich jest roczny wskaźnik zapotrzebowania na energię do ogrzewania wynoszący max. 15 kWh/mkw./rok lub zamiennie moc grzewcza max. 10 W/mkw. Roczny wskaźnik zapotrzebowania na energię pierwotną wynosi max. 120 kWh/mkw./rok na zaspokojenie wszystkich potrzeb energetycznych domu. Z utrzymaniem ciepła budynku związana jest infiltracja powietrza przez nieszczelności połączeń przegród zewnętrznych, tzw. niekontrolowany przepływ powietrza. W budynku pasywnym infiltracja musi być mniejsza niż 0,6 h-1 objętości całego budynku na godzinę, czyli dla różnicy ciśnień 50 Pa musi wynosić poniżej 0,6 kubatury budynku na godzinę.

Inne wymagania jakościowe to m.in. odpowiednia wydajność wentylacji zapewniająca jakość powietrza zgodną z normą DIN 1946, jednolity przewiew w każdym pomieszczeniu i nie pozwalająca na spadek temperatury poniżej 17*. Ekspozycja dźwięku przez system wentylacyjny musi wynosić poniżej 25 dBA. Każde pomieszczenie powinno mieć otwór umożliwiający wlot powietrza z zewnątrz w celu uzyskania dodatkowego chłodzenia w upalne dni.

Certyfikat PHI dotyczący nowo wybudowanych budynków spełniających wymagania budynku pasywnego to Certyfikat Passive House. Warto zauważyć, że ten certyfikat przeznaczony jest dla wszystkich budynków, nie tylko dla domów. Istnieje też możliwość uzyskania tzw. Certyfikatu EnerPHit dla zmodernizowanych istniejących budynków. Podczas certyfikacji, budynek zostaje zakwalifikowany do 1 z trzech klas – ‘Classic’, ‘Plus’ lub ‘Premium’. Klasa jest zależna od ilości wytwarzanej energii przez budynek. Jest również dostępna opcja uzyskania certyfikatu PHI Low Energy Building dla budynków wysoko energooszczędnych, które nie kwalifikują się do osiągnięcia standardu budownictwa pasywnego.

Szczegółowe kryteria certyfikacji Passive House, EnerPHit i PHI Low Energy Building znajdują się na stronie Instytutu Budownictwa Pasywnego w Darmstadt (passiv.de), w zakładce CertificationBuildingsEnergy Standards Criteria.

Instytut Budownictwa Pasywnego weryfikuje, czy budynek spełnia odpowiednie normy za pomocą oprogramowania PHPP (Pakiet do Projektowania Domów Pasywnych). W tej chwili to narzędzie jest dostępne w ponad 20 językach i korzystają z niego architekci, projektanci i certyfikatorzy w wielu częściach świata.

METODY BUDOWLANE, MATERIAŁY I TECHNOLOGIE

Bryła budynku pasywnego powinna być zwarta i prosta, z możliwie jak najmniejszą liczbą form architektonicznych wystających z lica elewacji (wykuszy, balkonów etc.). Powinno się zastosować jak najmniejszy współczynnik kształtu A/V, określający stosunek powierzchni przegród do kubatury budynku. Dla budynku pasywnego wartość współczynnika kształtu zazwyczaj mieści się w przedziale od 0,75 do 1,2.

Z budownictwem pasywnym nierozerwalnie łączą się odpowiednie materiały budowlane, zapewniające dobrą izolację cieplną. Budynki pasywne są z każdej strony mocno ocieplone. Izolacja o dobrych parametrach zastosowana na całej powłoce budynku chroni zarówno przed chłodem, jak i przed przegrzewaniem w lecie. W sezonie wiosenno-letnim wymagane są dodatkowe ochrony słoneczne, takie jak zewnętrzne żaluzje.

Przy zastosowaniu mocnego ocieplenia, domy pasywne mogą być wznoszone w technologii murowanej, żelbetowej, drewnianej, prefabrykowanej oraz we wszystkich innych mieszanych technologiach budowlanych. Natomiast bardzo ważna jest kwestia termicznych właściwości elementów konstrukcyjnych. Do opisania tych właściwości służy współczynnik przenikalności cieplnej (U). Współczynnik U określa ilość ciepła na mkw. przy różnicy temperatury o wartości 1 Kelvina, jaka przenika przez element konstrukcyjny. Im mniejsza jest wartość tego współczynnika, tym mniejsza strata ciepła przez dany element. W domu pasywnym współczynnik U powinien być zbliżony minimum do 0,1 W / (m²K). Dokładniej, wartość U z nieprzezroczystej powłoki budynku musi być mniejsza niż 0,15 W / (m²K), a wartości U okien i innych elementów przezroczystych musi być mniejsza niż 0,8 W / (m²K).

W projekcie budynku pasywnego należy uwzględnić problematykę zacieniania. Jako, że budynek pasywny cechuje się możliwością pasywnego wykorzystania energii słonecznej, strona budynku o południowej orientacji powinna pozyskiwać jak największą ilość ciepła od słońca w sezonie grzewczym.

Jednak bez zastosowania nowoczesnych technologii niemożliwe byłoby stworzenie domu pasywnego. Jedną z zaawansowanych metod budowlanych mających zastosowanie w budownictwie pasywnym jest rekuperacja, polegająca na mechanicznej wentylacji połączonej z odzyskiwaniem ciepła. Jej zastosowanie zapewnia dostarczanie do domu świeżego powietrza o wyższym natlenieniu, równocześnie zapobiegając stratom energii cieplnej. Użycie rekuperacji często idzie w parze z rezygnacją z otwierania okien, które staje się zbędne, ponieważ wietrzenie budynku odbywa się za pomocą wentylacji.

Kolejną technologią często spotykaną w budynkach pasywnych jest pompa ciepła. To urządzenie obecnie posiada największą wydajność energetyczną, co jest związane z tym, że pompa ciepła zamiast produkowania energii cieplnej, transportuje ją do budynku z jego otoczenia. Do przygotowania ciepłej wody użytkowej służy energia pozyskana z pompy ciepła lub z kolektorów słonecznych.

Ciekawą kwestią jest to, jak możliwe jest wietrzenie budynku bez znacznej utraty ciepła. Do doprowadzania świeżego powietrza zewnętrznego do budynku pasywnego służy rurowy gruntowy wymiennik ciepła (GWC rurowy). Poprzez wymianę ciepła z gruntem, w wymienniku zachodzi wstępne podgrzanie świeżego powietrza do temperatury powyżej 5℃. Powietrze nagrzewa się do tej temperatury nawet w sezonie zimowym. Z kolei przy wykorzystaniu wymiennika ciepła powietrze-powietrze, zachodzi efektywny odzysk ciepła z powietrza usuwanego. Większość ciepła znajdującego się w usuwanym powietrzu miesza się z napływającym świeżym powietrzem, dzięki czemu sprawność odzysku ciepła w budynkach pasywnych wynosi powyżej 80%.

Warto wiedzieć, że można stosunkowo łatwo dowiedzieć się, czy dany materiał budowlany lub inny produkt może zostać użyty przy budowie nieruchomości pasywnej, ponieważ Instytut Budownictwa Pasywnego w Darmstadt prowadzi także certyfikację komponentów.

Innym elementem, jakim powinien charakteryzować się budynek pasywny, jest energooszczędny sprzęt. Niezbędne są takie urządzenia jak centrala wentylacyjna o zużyciu energii poniżej 0,45 W/m3. Ponadto sprzęt AGD musi charakteryzować się możliwie najwyższą klasą energetyczną (najlepiej od A do A++).

PROCES CERTYFIKACJI

Można wyróżnić kilka etapów procedury certyfikowania budynków pasywnych według standardów PHI. Pierwszy krok polega na weryfikacji projektu architektonicznego. Inwestor dostarcza dokumentację do upoważnionej instytucji (PIBPiEO), która sprawdza kompletność dokumentów i poprawność wykonanych obliczeń. Jeżeli na tym etapie zostanie wykryte, że budynek nie spełnia wszystkich norm, możliwa jest jeszcze zmiana projektu. Po dostosowaniu projektu do wymagań, można przystąpić do budowy.

Kolejnym etapem jest przeprowadzenie dwóch testów szczelności, tzw. Blower Door Test. Testy wykonuje się zgodnie z normą PN-EN 13829. Może je przeprowadzić PIBPiEO albo inny podmiot, pod warunkiem, że nie jest w żaden sposób powiązany z inwestorem lub wykonawcą. Pierwszą próbę wykonuje się w stanie surowym zamkniętym. Po zakończeniu prac wykończeniowych wykonuje się drugą próbę.

Po pozytywnym przejściu testów szczelności następuje finalny etap certyfikacji. Inwestor ma obowiązek dostarczyć instytucji  m.in. projekt budowlany i schematy instalacji, wyniki testów szczelności oraz dokumentację przeprowadzonych prac budowlanych. Jeżeli ta ostatnia weryfikacja przejdzie pomyślnie, wystawiony zostaje certyfikat.

ZALETY BUDOWY NIERUCHOMOŚCI Z CERTYFIKATEM PHI

Certyfikat PHI daje inwestorowi gwarancję, że budynek został zaprojektowany i wykonany zgodnie z założeniami budownictwa pasywnego. Chociaż budynki pasywne są średnio o 5-10% droższe w realizacji, ich budowa jest opłacalna, gdyż zapewnione są maksymalnie niskie koszty eksploatacji. Jak długo budynek jest użytkowany, tak długo oszczędza się na jego utrzymaniu.

Oprócz wartości ekonomicznej, istotne są korzyści zdrowotne, jakie zapewnia przebywanie w pasywnym budynku. Dom pasywny przez cały rok zapewnia mieszkańcom wysoki komfort cieplny oraz dobrą jakość powietrza wewnątrz pomieszczeń.

Warto również wskazać nieocenioną korzyść ekologiczną, jaka stoi za ideą budownictwa pasywnego. W czasach, gdy budynki odpowiadają za ok 1/3 łącznego zużycia energii na świecie oraz w dobie kryzysu energetycznego, budownictwo pasywne staje się zbawczą alternatywą.

ROZWÓJ IDEI BUDOWNICTWA PASYWNEGO

Idea budownictwa pasywnego jest najbardziej popularna m.in. w Niemczech, Austrii, Francji i Wielkiej Brytanii. Natomiast w Polsce obecnie znajduje się 12 budynków z certyfikatem PHI, z czego jako pierwszy certyfikat otrzymał dom jednorodzinny wybudowany w 2007 r. w Smolcu koło Wrocławia. Z kolei pierwszym budynkiem niemieszkalnym w naszym kraju, który otrzymał ten certyfikat, jest hala sportowa w Słomnikach (woj. małopolskie) wybudowana w 2011 r.

Aktualny stan budynków pasywnych wraz z ich opisem publikowany jest w bazie danych Instytut Budownictwa Pasywnego w Darmstadt, pod adresem passivehouse-database.org. Ponadto otwarte dane związane ze wszystkimi na świecie budynkami z certyfikatem PHI przedstawione są w formie mapy, dostępnej na stronie Instytutu (passiv.de), w zakładce CertificationBuildingsWorld map of certified buildings. Mapę można również znaleźć pod adresem https://database.passivehouse.com/pl/buildings/map/.

Weronika Przypaśniak
Młodszy Specjalista w Dziale Badań i Obsługi Rynku Nieruchomości