15-minutowe miasta
2024-07-08
Koncepcja „miast 15-minutowych” została zaproponowana przez urbanistę z Sorbony Carlosa Moreno. Zachęca on do tworzenia miast, w których mieszkańcy mają dostęp do wszystkich podstawowych usług, miejsc pracy, szkół, parków i rozrywki w ciągu 15 minut pieszo lub na rowerze. Zaproponowane podejście, poprzez redukcję zależności człowieka od samochodów, ma na celu poprawę jakości życia mieszkańców, ograniczenie ruchu ulicznego oraz zmniejszenie emisji CO2. Coraz więcej miast na całym świecie eksperymentuje z tym konceptem, wprowadzając zmiany w urbanistyce i infrastrukturze, aby lepiej dostosować się do potrzeb obywateli.
W modelowym mieście, w którym wykorzystano ideę miasta 15- minutowego, w centrum znajduje się rynek, który jest sercem miasta, gdzie dominują piesze deptaki, a ruch samochodów jest ograniczony. Zabytkowe budynki są odnowione i przekształcone na potrzeby użytkowe, tj. kawiarnie, restauracje oraz miejsca spotkań, zaś nowe budynki projektowane są zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Zgodnie z tym zamysłem każde osiedle mieszkaniowe zaprojektowane jest z myślą o różnorodności społecznej oraz jest samowystarczalne (posiada supermarket, aptekę, szkołę przychodnię i plac zabaw). Kolejną cechą takiego miasta jest bardzo dobrze rozwinięta sieć ścieżek rowerowych i chodników, a transport publiczny jest ekologiczny i nowoczesny. Przestrzenie publiczne są zaprojektowane z myślą o aktywności fizycznej mieszkańców i wypoczynku.
źródło: https://www.weforum.org/agenda/2022/03/15-minute-city-stickiness/
Poniżej przedstawiono kilka przykładów miast, które podejmują działania w kierunku wprowadzenia w życie idei miasta 15-minutowego. Miasta te stają się przykładami dla innych na całym świecie, inspirując do tworzenia bardziej zrównoważonych i przyjaznych dla mieszkańców środowisk miejskich.
Paryż – jeden z pionierów w realizacji koncepcji miast 15-minutowych. Władze miejskie Paryża koncentrują się na tworzeniu przestrzeni publicznych przyjaznych dla pieszych i rowerzystów oraz na promowaniu lokalnych sklepów i usług.
Melbourne – miasto, które stara się stworzyć bardziej zrównoważony model rozwoju miejskiego poprzez umożliwienie mieszkańcom dostępu do wszystkich podstawowych usług w krótkim czasie. Dzięki rozwojowi sieci tramwajowej, ścieżek rowerowych i promocji przestrzeni publicznych, miasto staje się bardziej przyjazne dla pieszych i rowerzystów.
Portland – rozwija infrastrukturę dla pieszych i rowerzystów oraz promuje mieszane użytkowanie terenów, co powoduje, że mieszkańcy mają łatwy dostęp do pracy, sklepów i rozrywki w ciągu 15 minut.
Sztokholm – władze miasta podejmują działania mające na celu poprawę jakości życia poprzez zwiększenie dostępności usług oraz miejsc pracy dla mieszkańców. Inwestycje w transport publiczny, infrastrukturę rowerową oraz tworzenie przestrzeni publicznych mają umożliwić szybki i wygodny dostęp do wszystkich niezbędnych usług w ciągu 15 minut.
Pleszew – 17-tysięczne miasto w Wielkopolsce często nazywane jest pierwszym 15-minutowym miastem w Polsce. Jest przykładem miasta kompaktowego, oferuje wszystko, czego do życia potrzebują mieszkańcy, na wyciągnięcie ręki.
Rzeszów – jedno z najbardziej dynamicznie rozwijających się miast w Polsce. Rzeszów wprowadza elementy koncepcji miast 15-minutowych do swojej strategii urbanistycznej. Rzeszów w przyszłości ma składać się przede wszystkim z wielofunkcyjnych i kompaktowych dzielnic, które zmniejszą konieczność długich dojazdów.
Kraków – jest kolejnym miastem w Polsce, w którym pojawiły się inicjatywy związane z koncepcją 15-minutowego miasta. Władze miasta planują stworzenie przestrzeni, w której mieszkańcy będą mieli łatwy dostęp do wszelkich niezbędnych usług i atrakcji, takich jak sklepy, parki, ośrodki kulturalne czy miejsca pracy.
Koncepcja miasta zaproponowana przez Carlosa Moreno znajduje zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Głównymi argumentami, które przedstawiają obie strony zostały zgromadzone i opisane poniżej:
| Zalety: | Wady: |
| Bliskość usług i atrakcji- zmniejszenie zapotrzebowania mieszkańców na samochody poprzez łatwy dostęp do większości usług oraz miejsc pracy. Promocja zdrowego stylu życia- poprawa kondycji fizycznej mieszkańców w wyniku pokonywania odległości pieszo lub na rowerze. Zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza poprzez redukcję liczby samochodów na drogach. Zwiększenie interakcji społecznej. Zmniejszenie kosztów związanych z zapotrzebowaniem na rozbudowywanie infrastruktury drogowej. Stymulacja gospodarki lokalnej. Zwiększenie przestrzeni publicznej poprzez zmianę przeznaczenia powierzchni wcześniej zarezerwowanej dla samochodów. | Wysokie koszty początkowe wynikające z konieczności przeorganizowanie miasta. Ograniczenie połączeń z dalszymi obszarami miasta w wyniku skoncentrowania się na ruchu lokalnym. Prawdopodobieństwo przeciążenia wybranych obszarów ze względu na zwiększenie ruchu pieszego i rowerowego. Możliwość wykluczenia osób starszych, osób z niepełnosprawnościami w przypadku, gdy podczas tworzenia miasta 15- minutowego pominie się potrzeby wybranych warstw społeczeństwa. |
Podsumowanie
Miasta 15-minutowe to koncepcja, której celem jest stworzenie zrównoważonych i przyjaznych dla środowiska miast, które są odpowiedzią na wyzwania współczesnej urbanistyki. Trend zyskuje na popularności, ponieważ może przyczynić się do poprawy jakości życia w mieście. Skrócenie czasu dojazdu oznacza, że mieszkańcy będą mogli wykorzystać zaoszczędzony czas na własny rozwój bądź rozrywkę, co oznacza zwiększenie komfortu życia oraz zmniejszenie poziomu stresu. Jest to jednak proces długoterminowy. W przyszłości coraz więcej miast w Polsce będzie próbowało wdrożyć tę koncepcję w swoje strategie rozwoju, należy jednak pamiętać, że wymaga to czasu, nakładów finansowych i współpracy różnych sektorów. Duże miasta będą musiały zainwestować w rozbudowę infrastruktury komunikacyjnej, rozwój transportu publicznego oraz zapewnienie odpowiedniej liczby usług i przestrzeni publicznych. Ważny będzie również udział społeczności lokalnej w procesie planowania i podejmowania decyzji dotyczących przyszłości miasta. Pomimo wielu wyzwań, perspektywy są obiecujące, a polskie miasta mają ogromny potencjał do stworzenia bardziej zrównoważonych, ekologicznych i komfortowych miejsc do życia dla swoich mieszkańców.
Klaudia Jastrzębska
Starszy Specjalista ds. Analiz i Rozwoju w Projekcie AMRON III, Analityk GIS
